روشنفکری دینی

 
روز 19 شهریور سالروز درگذشت آیت الله طالقانی است، فردی که از پیشگامان جنبشِ روشنفکری دینی بود و سرفصلهای برجسته ای از دفتر روشنفکری روحانیت به نام آن مفسر، خطیب بزرگ و مبارز نستوه رقم خورده است. وی از پیشاهنگان نهضت اصلاح دینی و از پیشگامان روشنفکری دینی بود و مردم را به اسلام تجدید حیات یافته فرا می خواند

سید محمود طالقانی در پانزده اسفند 1289 در طالقان قزوین، در روستای گیلیرد زاده شد. پدر وی آیت الله سید ابوالحسن طالقانی، از دانش آموختگان حوزه علمیه نجف و از شاگردان مجدد شیرازی و علامه سید اسماعیل صدر بود وی به همراه عباسقلی بازرگان، پدر مهندس بازرگان، مجلسی برای تبلیغ اسلام و احتجاج با مخالفان سامان داد که در آن، شمار کثیری از مسیحیان، یهودیان و پیروان دیگر آیین ها شرکت می کردند و با حضور مردم به مناظره می پرداختند؛ به گونه ای که عده ای نیز مسلمان شدند؛ اما با اقداماتی که از سوی دولت انجام گرفت، محافل تبلیغی آنان تعطیل و پنهانی شد.
طالقانی برای تحصیل علوم دینی به حوزه علمیه قم و پس از آن نجف رفت. وی از جانب آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در نجف و آیت الله شیخ عبدالکریم حائری در قم، اجازه اجتهاد یافت.

کارنامه زندگی طالقانی به تمامی مبارزه، زندان و تبعید مبارزه علیه ظلم و استبداد بوده است.

مهم ترین آرمان ها و تلاش های طالقانی به موارد زیر معطوف بود:بازگشت به قرآن، نفی تعارض علم و دین، نفی تفکیک دین و سیاست، اتحاد مسلمانان، نزدیک ساختن حوزه و دانشگاه، برپایی حکومت اسلامی، برپایی نظام شورایی و مبارزه با جمود، استعمار، استبداد و استثمار.

به زعم نویسنده کتاب "نگاهی به کارنامه زندگی و فکری آیت الله سید محمود طالقانی؛ روشنفکر قرآنی" امتیازات و اختصاصات طالقانی عبارت است از:

1. نخستین دعوت کننده به اسلام سیاسی بود و پیش از دیگر روحانیون، به عرصه مبارزه سیاسی گام نهاد.

2. بیش از دیگران در تکاپو و مبارزه بود و در همه عرصه های مبارزه حضور داشت.

3. نخستین زندانی سیاسی از میان روحانیون بود.

4. تنها روحانی ای بود که با همه احزاب و گروه های مبارز ارتباط داشت.

5. نخستین روحانی ای بود که مخاطب خود را جوانان و روشنفکران قرار داد و باب گفت و گو با آنان را گشود.

6. نخستین کسی بود که نزدیک ساختن حوزه و دانشگاه را مورد توجه و نظر قرار داد.

7. پایه گذار نهضت بازگشت به قرآن و نخستین کسی بود که قرآن را به عنوان درسنامه اجتماع و سیاست و کتاب زندگی شناساند.

8. تنها روحانی ای بود که پس از انقلاب در مجالس رسمی، از شریعتی، مصدق و دیگر روشنفکران دفاع کرد.

9. تنها روحانی ای بود که پس از انقلاب، بر رأی مردم و حاکمیت ملت و نظام شورایی پای فشرد.

10. تنها کسی بود که توانست، نهایت دافعه را در برابر دشمنان مردم و نهایت جاذبه را در برابر دگرباشان، با هم جمع کند.
..........

آثار و تاليفات

آنچه از طالقاني به صورت کتاب منتشر شده و کم و بيش در دسترس ميباشد، افزون بر 12 جلد است. البته مجموعه سخنرانيها، مقالات و نوشته هاي متعدد ايشان در کتابهاي مختلف چاپ و نشر يافته است. به طور مثال از زندگي نامه ايشان که به وسيله خودش نگارش يافته است در کتاب «طالقاني در زندان» به گردآوري بهرام افراسيابي چاپ گرديده است، ميتوان ياد کرد. مجموعه ديدگاههاي وي نيز پس از آزادي از زندان (آبان57) تا رحلت ايشان در19 شهريور 1358 در مجموعهاي به نام «از آزادي تا شهادت» تدوين گشته است. به هر حال، آثار چاپ شده ايشان عبارتند از:

1 - گفتارهاي راديويي ايشان مربوط به سالهاي 1325 -1326.
2 - ترجمه و توضيح بخشي از نهجالبلاغه.
3 - ترجمه جلد اول از کتاب «امام علي بن ابي طالب» اثر عبدالفتاح عبدالمقصود.
4 - شش جلد پرتوي از قرآن.
5 - اسلام و مالکيت.
6 - مقدمه ، خلاصه و توضيح کتاب «تنبيه الامه و تنزيه المله» آيتالله نائيني.
7 - به سوي خدا ميرويم.
..........

مختصری درباره تفسیر پرتوي از قرآن
اين مجموعه مشتمل بر شش جلد ميباشد که چهار جلد آن از تفسير فاتحةالکتاب آغاز ميشود و تا آيه 24 سوره نساء ادامه پيدا ميکند. تفسير سوره هاي جزء سيام قرآن نيز دو جلد ديگر را در بر ميگيرد. طالقاني تفسير قرآن را از همان سالهاي1317 - 1318، يعني پس از اتمام تحصيلات حوزوي و بازگشت به تهران آغاز کرد و در مسجد هدايت آن رابسط و گسترش داد. ولي چاپ آن درسها به عنوان کتاب «پرتوي از قرآن» به سال 1342 برميگردد، آن هم در زندان رژيم شاه. طالقاني پس تکميل نوشتههاي خود در زندان، آنها را به خارج زندان ارسال ميکند و در نهايت چاپ ميگردد.

طالقاني نام اين مجموعه را «پرتوي از قرآن» نهاد و عنوان تفسير براي آن به کار نبرد. علت آن را خود ايشان چنين توضيح ميدهد:
«آنچه پيرامون آيات و از نظر هدايت قرآن نگارش مييابد عنوان تفسير (پرده برداري) ندارد و حساب مقصود نهائي قرآن نيست. از اين رو عنوان و نام «پرتوي از قرآن» را براي آن مناسبتر يافتم، زيرا آنچه به عنوان تفسير نوشته شده و يا ميشود، محدود به فکر و معلومات مفسرين است، با آنکه قرآن هدايت و بهره همه مردم در هر زمان تا روز قيامت ميباشد. پس اعماق حقايق آن نميتواند در ظرف ذهن مردم يک زمان درآيد ... اين، زمان و علم است که ميتواند اندک اندک از روي بواطن و اسرار قرآن پرده بردارد.»

از لحاظ روششناسي و معرفت شناسي، طالقاني در مقدمه جلد يکم پرتوي از قرآن ابراز ميدارد که اطلاعات غير ديني ما در طريق فهم هدايتهاي قرآني مؤثر واقع ميشود.

از مطالعه مجلدات پرتوي از قرآن اين چنين به دست ميآيد که طالقاني از ميراث تجددطلبان مسلمان پيش از خود اطلاع داشته است و از مجدداني همچون سيد احمد هندي، عبده، رشيد رضا، طنطاوي و اقبال لاهوري ياد ميکند.

-جلد اول : تفسیر سوره حمد و آیات یکم تا 144 سوره بقره
-جلد دوم : تفسیر آیات 145 تا آخر سوره بقره
-جلد سوم : تفسیر سوره آل عمران
-جلد چهارم : تفسیر آیات اول سوره نساء
-جلد پنجم : تفسیر قسمت اول جزء سی ام قرآن
-جلد ششم : تفسیر قسمت دوم جزء سی ام قرآن

این مجموعه توسط شرکت سهامی انتشار به طبع رسیده است
.....

زندگینامه مرحوم طالقانی ویکیپدیا

http://fa.wikipedia.org/wiki/سید_محمود_علایی_طالقانی

عکسهای کمتر دیده شده مرحوم طالقانی

http://www.fardanews.com/fa/news/139865/تصاوير-ديده-نشده-از-آيت-الله-طالقاني

اعظم طالقانی از پدر می گوید: آیت الله طالقانی انسا‌ن‌گرا بود و اهل شورا و مدارا

http://www.rahesabz.net/story/42381/