ایمان چیست؟ مومن کیست؟

از وقتی ایمان به اعتقاد فروکاسته شد و علوم ظاهری مانند علم کلام و فقه جای علوم باطنی مثل اخلاق و عرفان را گرفتند، دین از معنویت تهی و از عقلانیت دور شد. در عصر طلایی ایمان، ایمان با عمل مقرون بود و با آن تعریف می‌شد. قطع ارتباط ایمان و عمل در زمان بنی‌امیه به
اوج خود رسید. بنی‌امیه بنیانگذار یا هوادار و مروج مکتبی بودند به نام «مرجئه». هواداران این مکتب بر این باور بودند که ایمان اساساً یک امر
قلبیِ صرف است و هیچ ربطی به عمل ندارد، یعنی یک فرد می‌تواند مؤمن باشد و در عین حال هر جنایتی هم مرتکب شود؛ و ارتکاب هیچ کار زشت و هیچ گناهی، هرچقدر هم که بزرگ باشد، به ایمان شخص آسیبی وارد نمی‌کند.

اما به آموزه‌های قرآنی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم ماجرا کاملاً بر عکس است؛ اولاً از نظر قرآن ایمان نوعی عمل است. ثانیاً ایمان که خود نوعی
عمل است، با اعمال دیگر پیوندی ناگسستنی دارد. ثالثاً ایمان امری ذودرجات است و شدت و ضعف برمی‌دارد و گفتار و کردار شخص و به طور کلی سبک زندگی او در تقویت و تضعیف ایمان او نقش دارند. ایمان مانند بوته یا درختی است که ما با گفتار نیک و کردار نیک خود آن را آبیاری می‌کنیم، و با گفتار بد و کردار بدمان آن را می‌میرانیم. نمی‌گویم مؤمن گناه نمی‌کند؛ ایمان با عصمت یکی نیست. اما مؤمن کسی است که «چو بید بر سر ایمان خویش می‌لرزد». به تعبیر قرآن مؤمن کسی است که حتی در حال انجام کار نیک نیز دلنگران سوء عاقبت و تهیدستی خویش در روز ملاقات با خداوند است: «وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوا وَّقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَىٰ رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ» (مؤمنون/60): «و كسانى كه آنچه بايد [انجام] دهند، [انجام] مىدهند و دل‌هايشان هراسان است كه به سوى پروردگارشان باز مىگردند».

مؤمن نیز دچار غفلت می‌شود و در حال غفلت ممکن است خطایی از او سر بزند. نشانۀ ایمان این نیست که شخص اصلاً گناه نکند، بلکه این
است که شخص وقتی متذکر شد و از غفلت بدر آمد فوراً پشیمان ‌شود، توبه ‌کند، یعنی به سوی خدا بازگردد، و سعی ‌کند کار خطایی را که از
او سرزده جبران کند. به تعبیر دیگر، مؤمن کسی است که «می‌کوشد» گناه نکند. مؤمن «توّاب» است، یعنی نسبت به دورشدن خود از خداوند
و پشت کردن به او و به خود وانهاده شدن حساس است، و دائماً در حال بازگشت به سوی خداست.
.....
منبع:سلسله مقالات معنویت قدسی به تالیف دکتر ابوالقاسم فنایی
روشنفکری دینی

هرگونه استفاده و کپی برداری با ذکر منبع مجاز است